Pałac Biskupi przed premierą

Niegdyś ruina, po prowadzonej z rozmachem odbudowie Pałac Biskupi w Janowie Podlaskim odzyskał swój blask. Skoro była możliwość obejrzenia zakamarków budowli, grzech byłoby nie skorzystać. Co też Tajna NGP wykorzystała 🙂

Zamek – rezydencję biskupów łuckich, wzniesioną w XV w. (1465-88) i usytuowaną na pn.-wsch. od ówczesnej wsi, zniszczyli 1657 Szwedzi. Odbudowano ją na nowym (obecnym) miejscu, na pn.-zach. obrzeżach miasta. Zamek wniesiono na sztucznie usypanej platformie z czterema bastionami, otoczonej szeroką fosą zasilaną z odnogi rzeczki Krzywuli; był drewniany, częściowo murowany, w formie czworoboku z ośmiobocznymi basztami na narożach i szyją dochodzącą do mostu nad fosą, poza którą znajdowały się zabudowania folwarczne oraz ogrody warzywne i owocowe. 1740 w związku z postępującą dewastacją rozebrano część drewnianych zabudowań. 1770-80 za bpa Feliksa Pawła Turskiego odbudowa poprzez wzniesienie nowych, zachowanych do dziś murowanych skrzydeł bocznych – ale… bez stawiania głównego korpusu (a więc „skrzydła” miały w istocie postać dwóch wolnostojących pawilonów); powstaje także oranżeria, budynek ogrodniczy i park (wg niektórych źródeł). Za bpa Adama Naruszewicza (1790-96) remont i budowa pawilonu ogrodowego, tzw. groty. 1817-1918 siedziba zarządu stadniny, wówczas stopniowa dewastacja zabudowań i parku. 1919 przekazany władzom diecezji, które oddały go Zgromadzeniu Córek Najświętszego Serca Marii; wówczas remont budynków i uporządkowanie ogrodu, wzniesienie zabudowań gospodarczych (stajnia, obora, chlewnia i kuźnia). 1939 teren zamku zdewastowany, budynek użytkowany jako niemiecki lazaret. 1950 ponownie przekazany stadninie. Skrzydło zach. wykorzystywane częściowo nadal jako mieszkanie sióstr oraz częściowo strażnica WOP, wsch. jako magazyn i budynek mieszkalny. 1975 rozpoczęto remont, następnie zaniechany. Skrzydło wsch. w ruinie, zach. do 2004 użytkowane jako budynek mieszkalny, 2005 zwrócone Kościołowi.

Zachowane do dziś pozostałości zespołu pałacowego usytuowane są w pn.-zach. części Janowa. Centrum zespołu stanowi niewielkie, otoczone dobrze zachowaną fosą wzniesienie (nad fosą od pn., na osi, murowany most na arkadach). Wewnątrz ograniczonego fosą obszaru dwa analogiczne skrzydła z lat 1770-80, ustawione równolegle do siebie po dwóch stronach dziedzińca (na osi pn.-pd.). Murowane z cegły, otynkowane. Na planie wydłużonego prostokąta. Piętnastoosiowe, o siedmioosiowych, parterowych częściach środkowych i dwukondygnacyjnych, czteroosiowych częściach skrajnych, podpiwniczone. Wnętrza dwutraktowe, przekształcone, zdewastowane. Elewacje na narożach opilastrowane, dzielone lizenami, pomiędzy którymi odcinkowo zamknięte płytkie wnęki. Okna zamknięte łukiem odcinkowym. Dachy na części parterowej dwuspadowe, na piętrowych czterospadowe, kryte blachą. Pośrodku dziedzińca figura Immaculaty, 1927.

Wokół wzniesienia (a głównie na pd. od niego), poza fosą, rozległy park na miejscu ogrodu włoskiego, ogrodów użytkowych i zwierzyńca z II poł. XVII w. Zaniedbany, o zatartym planie, częściowo wycięty w czasie II wojny światowej i w okresie powojennym. Nieliczne okazy starodrzewia, wśród nich pomnikowe lipy drobnolistne i monumentalna aleja lipowo-grabowa odchodząca prostopadle na osi skrzydła wsch., rozdzielająca niegdyś kwatery ogrodu włoskiego. Na zamknięciu tej alei (a więc po wschodniej stronie wzniesienia) pawilon ogrodowy, tzw. grota Naruszewicza, charakterystyczny dla XVIII-wiecznych ogrodów obiekt małej architektury, będący zapewne „świątynią dumania” biskupa-poety. Wzniesiona ok. 1790 lub 1796 (wg innych źródeł – 1790-92), odnowiona 1926-27; z kamienia polnego, kolista, nakryta betonową kopułą, z dwoma pasami muru krzyżującymi się na zewnątrz. W ścianach trzy okrągłe okienka i otwór wejściowy zamknięty łukiem odcinkowym, nad którym żeliwne inicjały AN, krzyż i pastorał oraz daty 1796 i 1926. Otoczona nowym żelaznym ogrodzeniem na rzucie regularnego wieloboku, na podmurówce.

Od pn., przed wzniesieniem, rozległy teren dawnej części folwarcznej, na którym zachowane nieliczne murowane zbudowania gospodarcze – zabytkowe, z pocz. XX w.? (trzy budynki – dwa duże przy majdanie, jeden mniejszy przy drodze od strony zespołu katedralnego). Na osi drogi dojazdowej, przed częścią folwarczną (przy drodze na Konstantynów) brama wjazdowa. Murowana z cegły, otynkowana, boniowana. Złożona z dwóch par czworobocznych słupów połączonych murkami parawanowymi, zwieńczonych gzymsami i murowanymi daszkami; wrota nowe.

W latach 1790-96 w Janowie mieszkał, pisał, zmarł i został pochowany poeta, tłumacz i wielki historyk epoki oświecenia – biskup łucki Adam Naruszewicz. [źródło: Zamek biskupów].

To już historia. Teraz stoi tu piękny obiekt, zrekonstruowany w niesamowitą dbałością o szczegóły. Jeszcze tylko czekam, ąż wszystko się zazieleni. Podobno szykuje się tu wielka majówka – będzie okazja znowu zajrzeć.

Największa zaskoczenie to część konferencyjna. Pod dziedzińcem ukryto wielką salę konferencyjną z zapleczem. Potężna przestrzeń, nowoczesna forma, rozmach. Do sali prowadzi z parkingu osobne wejście. Obok znajdują się cztery budynki części hotelowej i piąty – centrum spa. Wszystko połączone siecią podziemnych tuneli. Kręcimy się około godziny, potem udaje nam się złapać przewodnika w osobie dyrektora obiektu, który oprowadza nas po części hotelowej. Zastanawiamy się w kontekście ostatnich zmian w Stadninie, czy obiekt „zaskoczy”. Oby… będzie praca dla ludzi i może Janów znowu odżyje?

BezNazwy_Panorama2

A póki co kilka zdjęć ze spaceru po pałacu.

Dodaj komentarz